De fransman is nog altijd bij ons. Als het aan hem ligt, blijft dat zo. Hij geniet met volle teugen van de vrijheid. Vrijheid die hij in zijn vaderland niet heeft. Lyon is een stad met 11 miljoen inwoners, dat is even wat anders dan een provinciestadje als Hengelo met 75.000 mensen. Hij moet van zijn papa en maman meteen na schooltijd naar huis. ’s Avonds mag hij bij uitzondering weg, maar moet dan wel op tijd binnen zijn.
Hier fietsen de zonen overal zelf naar toe en hebben een behoorlijke mate van vrijheid, zolang wij weten waar ze zijn.

Ik drukte hem de eerste avond de telefoon in zijn handen. ‘Bel je ouders maar even’ zei ik. Zeer beslist schudde hij van nee. Hij had afgesproken alleen per mail contact te hebben. Ik dacht dat dit misschien vanwege de kosten zou zijn, dus zei nogmaals dat het echt geen enkel probleem was en dat hij gerust even mocht bellen. Het gebeurde niet.
Wij zijn gewend elkaar regelmatig een sms’je of een whats’appje te sturen. Even horen hoe laat je denkt thuis te komen, vragen of je het naar je zin hebt of gewoon zomaar voor de leuk. Soms een snel ‘succes met je pw wiskunde’ voordat ik naar mijn werk ga en hij nog in bed ligt. Oudste liet hem een aantal berichtjes van mij naar hem zien op zijn telefoon. Berichtjes met gekke foto’s van sportende broertjes. Die wil ik dan op dat moment even met hem delen. Omgekeerd doet hij dat ook.

Hij vertelde ons dat hij zijn ouders niet op hun mobiele telefoon mag bellen, alleen als hij in nood is. De telefoon wordt uitsluitend zakelijk gebruikt en gaat uit zodra ze thuis zijn. Zondag, Moederdag, leek het mij toch leuk als hij zijn maman zou verrassen met een belletje. Ik schrok van zijn reactie: zijn moeder zou boos worden als hij zou bellen. De zondag was de enige dag van de week waarop zij en zijn vader konden relaxen. Zij wilden dan niet gestoord worden door de telefoon. ‘Maar… ook niet als jij het bent?’ vroeg ik enigszins van mijn stuk gebracht. Hij knikte beslist. Ik moest er even van slikken. Hoe zouden die mensen het gevonden hebben dat ik wel vier keer naar oudste had gebeld toen hij die week in Lyon was bij hun, afgelopen november? Dat ik op de vierde dag van zijn afwezigheid zelfs een huilbui had omdat ik mijn kind mistte?

Het een is niet beter dan het ander, het is maar wat je gewend bent denk ik. Maar het is me wel duidelijk dat er geen enkele vorm van gezinsleven is bij hun thuis. Vader en moeder zijn hardwerkende mensen, die erg laat thuis komen iedere dag. De kinderen zijn enorm zelfstandig; koken zelf en zijn veel alleen thuis. Zijn zusje van twaalf is deze week de hele week alleen thuis na schooltijd, omdat de grote broer een stage van vijf maanden in China doet.

Maandag gingen de mannen naar Amsterdam. Toen ik oudste per sms vroeg of ze het naar hun zin hadden en of alles goed ging, hoorde ik dat ze nét voor het Anne Frankhuis stonden. Later hadden ze nog een wandeling onder leiding van een gids door de Jordaan. Ik vond het mooi dat er tijd was gemaakt in het programma voor dit soort dingen. Toen de gasten aan het einde van de dag thuiskwamen, vroeg ik onze fransoos naar zijn ervaringen van die dag. Zonder blikken of blozen vertelde hij dat hij het ‘red light district’ toch wel het gaafste vond. Haha!

Vandaag is het alweer de laatste dag van zijn verblijf, woensdagochtend breng ik hem naar het station. De week is omgevlogen en ik had het geen enkel probleem gevonden als hij nog een week was gebleven. De jongen is erg vriendelijk, doet nergens moeilijk over en is enorm beleefd. Geen minpunten? Jawel, hij staat anderhalf uur onder de douche iedere ochtend en met de hoeveelheid water die dan langs onze badkamermuren en deur druipt, kun je een Afrikaans dorp een week lang van water voorzien.

 

Dat het leven niet alleen uit citytripjes en leuke dingen bestaat, werd deze week weer even akelig duidelijk. Zondagochtend werd ik opgeschrikt door het bericht dat een vrouw die ik ken getroffen was door een zware hersenbloeding.
Niet alleen was zij moeder van maar liefst zeven kinderen, zij was ook grootmoeder, oppasmoeder en overblijfmoeder. Een moeder in hart en nieren dus. Alleen dat al schept verbondenheid.
Haar toestand bleek direct dusdanig ernstig, dat voor haar leven werd gevreesd. Aan het einde van de dag ontving ik het bericht dat zij was overleden.
Het is bijna ongelooflijk dat iemand die een paar uur daarvoor nog boodschappen had gedaan, er opeens niet meer is.

Diezelfde dag heb ik veel gemaild en telefoongesprekken gevoerd. Deze vrouw was op diverse manieren met mij en mensen om mij heen nauw verbonden. Mijn vriendin belde in tranen; het was haar tante.
In korte tijd verloor zij drie familieleden. Het is niet te bevatten, maar waar.

Op school richtten we een gedenkhoek in met een boek waarin kinderen, ouders, team en overblijfkrachten hun emoties, herinneringen of gedachten kwijt konden. De kaars brandt de hele dag en velen bleven even stilstaan of gingen daar even zitten. Mooi om te zien.

Vandaag namen we afscheid. Voor mij de eerste keer dat ik in het grote St. Ephrem Klooster in Glane was. Dit is een enorm complex bestaande uit een kerk, plein, begraafplaats en diverse zaaltjes. Thuisbasis van de Syrisch-Orthodoxe gemeenschap. Van te voren had ik mijn vriendin, die ook tot deze gemeenschap behoort, gevraagd naar wat gebruikelijk was. Opdat ik maar geen flater zou slaan. Het condoleren was twee avonden van 19:00 tot 22:00 uur, dat is al heel anders dan ‘bij ons’. Al op de parkeerplaats werd mij duidelijk dat iedereen volledig in het zwart gekleed was. Gelukkig was ik dat zelf ook, hoewel een klein bruin blokje mijn zwarte jurkje sierde. Maar met mijn zwarte colbertje erover, mijn zwarte panty en dito laarsjes, viel ik niet uit de toon. De hemel zij dank, want dit detail had ik niet gecheckt.

Bijna alle vrouwen waren gesluierd, alleen de jonge generatie niet. Er waren geen kinderen en toen wij de kerk betraden, namen alle vrouwen aan de linkerkant plaats en alle mannen rechts. Op het middenpad van de grote, witte kerk lag een rode Perzische loper. Op de gebrandschilderde ramen zag ik afbeeldingen die ik herkende uit de katholieke kerk. Aan het hoge witte plafond hingen tien gouden kroonluchters. Ik keek eerlijk gezegd mijn ogen uit. Ik voelde me alsof ik in een buitenlandse film figureerde.

De gebeden en teksten werden grotendeels op een zangerige manier gebracht. Veelal alleen door de mannen van de familie, die staand in een kring vooraan in de kerk stonden. Erg plechtig en traditioneel. Ik vond het indrukwekkend. De priester preekte, vanzelfsprekend in het Aramees, zodat ik er geen woord van verstond. Een Syrisch-Orthodoxe kennis van me, die naast mij zat, vertaalde zachtjes in mijn oor.

Op een bepaald moment liep er een man door het middenpad, die van de vrouwen muntjes in zijn handen kreeg geduwd. Er werd me uitgelegd dat dit was om een kaarsje voor je ‘eigen’ overledene te branden. Die man zorgde daar dan voor. Het was wat onrustig, zo tijdens de dienst, ook omdat er regelmatig mensen binnenliepen of juist weer weg gingen. Op het einde van de dienst hield één van M’s zonen een liefdevolle toespraak over zijn moeder. In het Nederlands, want deze jongen is van de jonge generatie. Ook een kleindochter droeg een gedicht in het Nederlands voor. Het meisje was zo aangedaan, dat ik het hartverscheurend vond om aan te zien. Haar grote donkere ogen blonken van tranen. Haar lieve oma is er niet meer.

Aansluitend volgden wij de stoet naar de begraafplaats. Deze plek is de laatste rustplaats van de hele Syrisch-Orthodoxe gemeenschap in Nederland. Je kunt je dus voorstellen hoe groot het daar is. Naast het graf van M, lagen drie verse graven. Ik sloeg mijn arm om mijn vriendin toen ik besefte dat dit de andere drie familieleden waren. De bloemen waren nog niet eens verwelkt.

We dronken thee, aten Turks brood en voor mij was toen het afscheid ten einde. Voor de familie volgde nog een maaltijd later op de middag.

M zal gemist worden. Door mij en door nog vele, vele anderen. Ik ben blij dat ik haar gekend heb, een vrouw met een groot hart.

 

Gisteren deed ik boodschappen met mijn moedertje. Samen liepen we in de Appie, ieder met een kar. Ik gooi van bijna alles twee verpakkingen in mijn kar, terwijl zij zorgvuldig allemaal kleine hoeveelheden kiest. Een liter melk tegenover 4 liter, 1 stronkje witlof naast twee zakken wokgroente.
Het enige voordeel van een volle kar is op dit moment de mini’s. Hoe groot ik soms ook denk dat mijn jongens zijn, cadeautjes die je bij de kassa’s krijgt, blijven in trek.

Ik zag dat er nog drie Zaanse Winkeltjes in het schap lagen. Mijn wagentje hield even stil. ‘Zal ik wel of zal ik niet…?’ vroeg ik mijzelf af. De jongens voetballen bijna altijd buiten. Maar zo’n schattig winkeltje.. het deed me denken aan de tijd dat ze nog klein waren en ik in de woonkamer een speelhoekje had.

‘Kind, dat is toch enig!’ zei mijn moeder. ‘Ze krijgen het van mij hoor’. Voor dat ik het wist lag er een kartonnen Appie op de achterbank van mijn auto. Ik zette het thuis even in de hal onder de trap, met het idee het na schooltijd aan de jongens te geven.

Omdat jongste naar tennisles moest, middelste naar voetbaltraining, ik zelf weer een tennisles ging proberen en er derhalve op tijd gekookt moest worden, was ik het winkeltje alweer vergeten. Ineens hoorde ik een kreet uit de gang komen. Geschrokken liep ik erop af. Jongste sprong en juichte en gaf me een zoen. ‘Oh, mama! Wat gaaaaaaf!’. Hij sleepte het winkeltje naar de kamer. ‘Je hebt het van oma gekregen’ verduidelijkte ik. Mijn kleine man greep de telefoon en belde zijn grootmoeder.

Samen zetten we het winkeltje in elkaar. Middelste, die inmiddels ook was gearriveerd, haalde de verzamelde mini’s van boven en richtte de winkel verder in. De afstandsbediening werd de kassa, een spaarpot de pinautomaat. Plastic AH tasjes werden opgevouwen in een mandje achter de toonbank gelegd. Mijn bonuskaart werd uit mijn portemonnee gevist.

Ik zag het allemaal met een glimlach aan. Appie bracht niet alleen zelf het verleden terug met zijn Zaanse Huisje, ook bij mij weer waren weer even twee kleine mannetjes in de kamer aan het spelen.